Το Φαρμακείο του Κασιμάτη

σήμερα Μαρίας Βενετίκη

Τον θυμάμαι επιβλητικό, καθισμένο στο γραφείο του όπως μπαίναμε αριστερά, με την λαρυγγική βαθειά φωνή του, το χαρακτηριστικό φαλακρό κεφάλι και τα γυαλιά του πάνω από τα οποία κοίταζε όταν παρακολουθούσε την εκτέλεση κάποιας ιδιαίτερης συνταγής. Κυρίως όμως τον θυμάμαι να συζητά με τις ώρες (όπως μου φαινόταν) με τον πατέρα μου,καθισμένο δεξιά. Μάλλον κάποια πολιτική συζήτηση ίσως είχαν, επειδή ήταν Φιλελεύθεροι και οι δύο. Επίσης θυμάμαι ότι σύχναζαν εκεί και άλλοι γιατροί και ξεκάθαρα τον Αλέκο Παρόδο, με ειδικότητα μαιευτήρα. Ο Κασιμάτης πάντα πνευματώδης, ευφυολόγος προκαλούσε το γέλιο με τα πετυχημένα αστεία του και τα πειράγματά του και γιαυτό ήταν περιζήτητος στις συντροφιές.                 

                       

Το "βασίλειο του", το Φαρμακείο ήταν υποβλητικό και ενέπνεε εμπιστοσύνη και θαυμασμό με τις όμορφες ξύλινες  προθήκες του και τα αντίστοιχα συρτάρια. 

Ενώ στον πάγκο (δεν υπάρχει σήμερα) με τα ξύλινα μικρά καγκελλάκια εμφανιζόταν τα φάρμακα άλλοτε έτοιμα, συσκευασμένα, άλλοτε ετοιμασμένα σε σκονάκια κατά την συνταγή του γιατρού, βγαλμένα από τα γυάλινα ή πορσελάνινα βάζα και τα μικρά γουδιά, ή την λεπτεπίλεπτη ζυγαριά φαρμακευτικής ακριβείας...

(Πίσω από τον πάγκο πάντα όρθιες με την άσπρη μπλούζα, παλαιότερα την Αθηνά Εξαδακτύλου και κατόπιν την Παρθένα Σταματιάδου)

 

Έτσι όπως είπα πιο πάνω φάνταζε το Φαρμακείο του Λορέντζου Κασιμάτη. Ωστόσο το φαρμακείο αυτό είχε και προηγούμενη ιστορία.

Το κτίριο κτίσθηκε από τον Επίσκοπο Μητροφάνη, κατά την δεκαετία του 1880. Σημ. 1 Το λαμπρό οίκημα, με νεοκλασικά τότε ακόμα χαρακτηριστικά, είχε εξ αρχής ισόγειο με χώρους καταστημάτων, όπως ακριβώς και σήμερα. Φαίνεται ότι σχεδόν αμέσως νοικιάστηκε και έγινε φαρμακείο με φαρμακοποιό τον Α. Αρτέμη ίσως μέχρι το 1900(;). Σημ. 2 
Ο Αρτέμης κατέβαλε σοβαρή προσπάθεια για συγκροτημένο και σύγχρονο φαρμακείο, στα πλαίσια της οποίας ήταν και το θαυμάσιο σύνολο των προθηκών από ξύλο καστανιάς που βλέπουμε και σήμερα,με ωρισμένες αλλαγές. Παραγγέλθηκε από την Κωνσταντινούπολη. Ένα θαυμάσιο έργο ευρωπαϊκών προτύπων. Σημ. 3 
Σχετικά σύντομα περιήλθε στον φαρμακοποιό Κωνστ. Κρισέγγυο ενώ δεν είναι γνωστό εάν συνέπεσαν χρονικά και οι δύο ως συνεργάτες. Σημ. 4 
Φαίνεται ότι η σοβαρή προσπάθεια για σύγχρονο φαρμακείο καταβλήθηκε από τον Κρισέγγυο. 

Ανω : Το φαρμακείο το 1910 ήταν εκεί, που βρίσκεται η παρέα καθισμένη μπροστά του. Ίσως κάποιος απ΄αυτούς να είναι ο Κρισέγγυος. Διακρίνονται τα διακοσμητικά στοιχεία της προσόψεως, η διπλανή ωραία είσοδος καθώς και ένα από τα χαριτωμένα ημικυκλικά μπαλκόνια. (Η αλλαγή στο κτίριο έγινε περί το 1960...) 

Φωτογραφία των αρχών του 20ου αιώνα στο εσωτερικό του φαρμακείου, με το γραφείο όπου καθόταν ο Κασιμάτης και όπως φαίνεται είχε καθίσει τουλάχιστον και ο Κ. Κρισέγγυος.
Ο φωτογραφηθείς είναι άγνωστος.  

Ο Λορέντζος Κασιμάτης (που ο κόσμος αποκαλούσε Λουρέντζο) ήταν από την Ίο, γεννήθηκε το 1889, ενώ δεν είναι ακριβές πότε ήρθε στην Άνδρο, ήταν όμως ήδη φαρμακοποιός. Παντρεύτηκε την Αναστασία Κυδωνιέως, της γνωστής εφοπλιστικής οικογενείας. Μεσολάβησε ένα άγνωστο-για μας-διάστημα έως το 1927 οπότε ο Κασιμάτης αγόρασε την επιχείρηση από τον Κρισέγγυο. Φαίνεται ότι εξώπλισε το φαρμακείο με ό,τι νεώτερο εμφανιζόταν στην φαρμακευτική επιστήμη. Πάντως οι παλαιές παγιωμένες συνήθειες δεν εξέλειψαν αμέσως. Οι παλαιοί γιατροί εξακολούθησαν να εξετάζουν τους ασθενείς σε εσωτερικό χώρο του φαρμακείου ειδικά διαμορφωμένο, με καρέκλα, γραφείο, μικρό ντιβάνι κ.λπ. Οπότε οι συνταγές του γιατρού πραγματοποιόταν άμεσα στο παρασκευαστήριο από τον βοηθό του φαρμακείου. Το φαρμακείο θα καταχωρηθεί στην τρέχουσα καθημερινότητα επίσης ως Πάνω Φαρμακείο. Σημ. 6

Φωτογραφίες άνω : Οι κομψές προθήκες κατασκευασμένες με τα μέτρα και τις συνήθειες της εποχής, με τα βαθειά μεγάλα συρτάρια, και τις όμορφες απολήξεις με νεοκλασικές επιρροές. Οι γυάλινες τζαμένιες συρόμενες προθήκες, ανοίγουν και σήμερα σαν να κατασκευάστηκαν πρόσφατα!!!
Φωτογραφία κάτω αριστερά, εκκρεμές της γερμανικής εταιρείας Junghans, σε στυλ Art Deco, της μεσοπολεμικής περιόδου απόκτημα μάλλον του Κασιμάτη. Δεξιά το γαλλικό αγαλματάκι που παριστάνει Ζουάβο στρατιώτη, της Belle Epoque του Emile Calier, περίπου του 1900. Κοσμούσε το φαρμακείο περίπου στο μέσον της αίθουσας.  

  Η ζυγαριά που χρειαζόταν για τον ακριβέστατο υπολογισμό των φαρμακευτικών ουσιών με τα οποία παρασκευαζόταν τα φάρμακα σε σκονάκια ή και σε σιρόπια. Κάτω ένα παμπάλαιο ξύλινο βάζο και ένα πανέμορφο πορσελάνινο .

  Ο Κασιμάτης ήταν μια χαρισματική και δυναμική προσωπικότητα, την οποία έθεσε στην υπηρεσία της Άνδρου, που αγάπησε σαν δικό του νησί. Αμέσως σχεδόν άρχισε την δράση του, οπότε έκανε ό,τι μπορούσε για την περίθαλψη και ενίσχυση των Μικρασιατών προσφύγων, οι οποίοι βέβαια του ανταπέδωσαν εκτίμηση και αγάπη. Διετέλεσε αντιπρόσωπος του κόμματος Φιλελευθέρων στην Άνδρο. Στο Φαρμακείο σύχναζε ο εξόριστος Γεώργιος Παπανδρέου κατά την διάρκεια του Μεταξικού καθεστώτος, ο οποίος και συνδέθηκε μαζί του με προσωπική φιλία. 
Συμμετείχε ενεργά στην ίδρυση και λειτουργία της Λέσχης Ανδρίων με ομιλίες, κοινωνικές συγκεντρώσεις, χορούς που άφησαν εποχή κ.α.

 Φωτό. Μπροστά από το Εμπειρίκειο Γηροκομείο, ίσως η Επιτροπή του Γηροκομείου μετά την εκλογή νέου Δημάρχου και Συμβουλίου : Πρώτος από αριστερά ο Κασιμάτης, κατόπιν ο Γ. Σουσούδης, ο Αντ. Βροντίσης και αμέσως στο μέσον ο Αλέκος Παρόδος Δήμαρχος, στα τέλη της δεκαετίας το 40.

Κατά την διάρκεια της Κατοχής, με δική του πρωτοβουλία, δημιουργήθηκε το Νοσοκομείο των Πρησμένων στα Μπειρικαίϊκα. Χάρις στην δική του προσπάθεια  ιδρύθηκε ο Μουσικός Όμιλος Άνδρου που ακολούθως είχε μεγάλη δραστηριότητα με κατοπινό διευθυντή τον Σπύρο Μεταξά. Πρωτοστάτησε σε πρωτοβουλίες για την δημιουργία της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Άνδρου. Ενώ σ΄αυτόν κυρίως οφείλεται η μαρμαρόστρωση της Πλατείας του Γηροκομείου, στην Επιτροπή του οποίου επίσης συμμετείχε. Άλλη αξιόλογη δραστηριότητά του ήταν η ίδρυση του Ανδριακού Ομίλου στον οποίο διετέλεσε και πρόεδρος. Ο Ανδριακός Όμιλος έγινε γνωστός για την εκδοτική του δραστηριότητα, η οποία θα περιελάμβανε ανέκδοτα μέχρι τότε, ιστορικά, ερευνητικά και λαογραφικά ακόμα στοιχεία της Άνδρου. Έτσι μετά το 1948 εκδόθηκαν τα περίφημα Ανδριακά Χρονικά όπου δημοσιεύθηκαν έργα του Δημ. Πασχάλη, του γλωσσολόγου Ι. Βογιατζίδη, του καθ. αρχιτέκτονα Δημ. Κωνσταντινίδη, και οι σταχυολογήσεις γεγονότων της Άνδρου του σπουδαίου δημοσιογράφου Ιωάννη Ζωγράφου και του ναυάρχου Λ. Μπίστη. Επιπλέον ο Α.Ο. διωργάνωσε σειρές διαλέξεων, τις οποίες έκαναν αξιόλογοι επιστήμονες της Άνδρου με ανδριακά και άλλα σύγχρονα θέματα της εποχής με μεγάλη και ενθουσιώδη υποδοχή. Το εκδρομικό τμήμα του Ομίλου, γνωστό ως Περιηγητικός Όμιλος διωργάνωνε εκδρομές στην Άνδρο με μεγάλη επιτυχία (όπως θυμάται ο γράφων, με το θρυλικό λεωφορείο του Βουρτσάκη), στις οποίες συμμετείχε και ο εμπνευστής Λορέντζος.  

Από εκδρομή του Περιηγητικού γύρω στα 1956 στο Γαύριο. Πρώτος ο Κασιμάτης δίπλα του ο Μιχ. Βασιλόπουλος, ο Κολλάς διευθυντής της Εφορίας, με τα γυαλιά άγνωστος, κατόπιν ο Τάκης Κοντομάρης διευθυντής του ΟΤΕ και τέλος ο οδοντίαστρος Μίμης Καλλιβρούσης.

Ιατροφαρμακευτικό "συμπόσιο" στο εστιατόριο του Φραγκούλη, γύρω στα 1956. Από αριστερά ο Αχιλλέας Λογοθέτης, ο οδοντ. Μίμης Καλλιβρούσης, ο Γιάννης Σουσούδης, η Ειρηνούλα σύζ. Γιώργη Καμπάνη, ο γυναικολόγος Πάτροκλος Θεοφίλου, η σύζυγός του Κάθριν, ο Εφορος Κολλάς, η Σούλα Βασιλοπούλου, ο χειρούργος κλινικάρχης Χαρίτων Τυλλιανάκης, μόλις διακρινόμενος ο Φραγκούλης, η μικροβιολόγος Μαίρη Αναστασίου, ο πανταχού παρών Λορ. Κασιμάτης, η Τασούλα σύζ. Μ. Καλλιβρούση, ο μαιευτήρας και ορθοπεδικός Γιώργης Καμπάνης (Νταηγιώργης), η Ρίτσα συζ. Γ. Σουσούδη και ο Τηλ. Βασιλόπουλος. Απουσιάζει παραδόξως το ζεύγος Πέτρου και Αννεζιώς Καϊρη καθώς και ο οδοντίατρος Κ. Γρίβας. 

Το φαρμακείο του ήταν ο τόπος αρχικών σκέψεων, συζητήσεων, αποφάσεων και δράσεως για πολλά περί των κοινών θέματα. Πλην των ανωτέρω που ανέφερα, θυμάμαι ότι σύχναζαν ο Κυρ. Βαρδακώστας, ο Αντώνης Καρυστινάκης, ο Μιχ. Βασιλόπουλος, ο Π. Καϊρης και πολλοί άλλοι. Τόπος που ζυμωνόταν και έπαιρναν σάρκα και οστά οι θετικές ανησυχίες της αστικής κοινωνίας της Άνδρου. 
(Η τελευταία θα αποψιλωθεί ως ενιαία κοινωνική ομάδα εξ αιτίας της αστυφιλίας προς την Αθήνα, γεγονός που θα συμπέσει χρονικά αφενός με την αναγκαστική απομάκρυνση του Κασιμάτη από τον ενεργό βίο, αφετέρου με την συγκυριακά συνακόλουθη σταδιακή κάμψη των περισσοτέρων αυτών δραστηριοτήτων της Ανδριακής κοινωνικής αστικής ομάδας).                        

  Μνημειώδης φωτογραφία λόγω ελλείψεως αμαξιτού δρόμου με τους γιατρούς να σπεύδουν έφιπποι... Ο Παρόδος το 1949, που περνάει από το Συνετί για τοκετό στην Πίσω Μεριά.  Δεξιά: Τέσσερις πολύ φίλοι του Κασιμάτη : Ο Κυρ. Βαρδακώστας, ο Αντ. Καρυστινάκης, ο Τηλ. Βασιλόπουλος και ο Μιχ. Βασιλόπουλος. Κάτω η παρέα απέναντι από το φαρμακείο, στο καφενείο του Μπόνη διαβάζει αρειμανίως εφημερίδα. Ο Κασιμάτης με γυρισμένη την πλάτη έχει απέναντί του τον επίσης φίλο καθηγητή Γυμναστικής Σαραντόπουλο (χωρίς γυαλιά). 

Ο Κασιμάτης αποσύρεται από την ενεργό ζωή μετά το 1961 εξαιτίας ενός βαρέος εγκεφαλικού και πεθαίνει τελικά το 1971.

Από το 1962 αναλαμβάνει την ουσιαστική επαγγελματική επάρκεια του Φαρμακείου ο μέχρι τότε βοηθός του Φαρμακείου τού Μιχάλη Λογοθέτη και κατόπιν Αχιλλέα Λογοθέτη, Ιωάννης Βενετίκης, που έγινε γνωστός και σαν Σιράκος (από συγγενές του οικογενειακό επίθετο). Άξιος, (κατά τον αείμνηστο πατέρα μου γιατρό Τηλ. Βασιλόπουλο) γερός γνώστης της φαρμακολογίας και έμπειρος θα συνεχίσει την λειτουργία του Φαρμακείου έως το 1981 οπότε θα αναλάβει η κόρη του Μαρία και ο γιος του, φαρμακοποιοί και οι δύο με σπουδές στην Ιταλία.  

   Φωτό. Ο Γιάννης Βενετίκης όταν ανέλαβε το φαρμακείο του Κασιμάτη, μετά το     1962. 

Η Μαρία Βενετίκη συνεχίζει σήμερα την επαγγελματική δράση σε ένα πολεοδομικό σημείο-σύμβολο της Χώρας, καταγεγραμμένο ως το Πάνω Φαρμακείο... Μεταφέρει το συμβολικό βάρος 4 προηγουμένων γνωστών φαρμακείων και γενεών που πρόσφεραν υγεία και ανακούφιση σε γενεές Ανδριωτών. Όλα αυτά συμπυκνωμένα επίσης μέσα από ένα μαγικό περιβάλλον, με φυλαγμένα -προσεκτικά- φαρμακευτικά υλικά και αντικείμενα 130 ετών, ετών, που εν τω μεταξύ άλλαξαν ριζικά τα πάντα σ΄αυτόν τον τομέα. 

  Μικροί οροί, σε γυάλινη συσκευασία της ελληνικής εταιρείας Sanitas με την ετικέττα γραμμένη στα γαλλικά, ίσως προς εξαγωγή. 

 Άνω αριστερά η προθήκη με τα όμορφα μπουκαλάκια που περιείχαν ευαίσθητες ουσίες στο φώς οπότε είχαν μώβ ή μπλε σκούρο χρώμα, όλα με τις ετικέττες τους γραμμένες στα λατινικά. Άνω δεξιά μπουκάλι με φθοριούχο νάτριο, πιο κάτω το ξύλινο εργαλείο με το συρόμενο μπλάστρι για την παρασκευή υποθέτων!, πιο κάτω κουτί με τσιγάρα κατά του άσθματος. Ακόμα πιο κάτω αριστερά κουτί κινίνης, και τέλος δεξιά το -νεώτερο- μικρό εύχρηστο κουτί ασπιρίνης, της Bayer,  με το καφέ στενό συρόμενο καπάκι ώστε να βγαίνουν μία-μία οι ασπιρίνες. 

 Φωτό. Στο πλαϊνό τμήμα ενός συρταριού υπήρχε η συνήθεια να γράφει το όνομά τους το υπηρετικό και βοηθητικό προσωπικό. Εδώ βλέπουμε, μεταξύ των άλλων, στο μέσον γραμμένο με μολύβι : "Φραγκίσκος Ζ. Καλλιβρούσης βοηθός φαρμακείου Αρτέμη κατά το έτος 1896 - 1899". Το έτος 1899 έχει συμπληρωθεί μάλλον αργότερα, τότε, που πιθανόν ο Καλλιβρούσης έφυγε από το Φαρμακείο.
           
                                                               Νίκος Βασιλόπουλος 
                                                             αρχιτέκτων - ερευνητής

Σημ. 1 Ο Επίσκοπος Μητροφάνης ήταν άτομο εξαιρετικά αμφιλεγόμενο για την θέση του και την εν γένει συμπεριφορά του, όπως έχει μείνει σε προφορικές αναμνήσεις αλλά και από τον Ανδριακό Τύπο της εποχής.

Σημ. 2 Φαίνεται μάλλον απίθανο να μην υπήρχε φαρμακείο σε όλη σχεδόν διάρκεια του 19^ου αιώνα στην Χώρα. Ωστόσο τίποτα δεν είναι σχετικά γνωστό μέχρι σήμερα.

Σημ. 3 Την εποχή εκείνη η Άνδρος συνδεόταν ακτοπλοϊκά με την Κωνσταντινούπολη και οι ποικίλες εκατέρωθεν δοσοληψίες ήταν συχνές.

Σημ. 4 Ο Κρισέγγιος ήταν γόνος παλαιάς αρχοντικής οικογενείας Λατινικής καταγωγής (Cressenzio/Κρεσέντσιο). Στην Άνδρο εμφανίστηκε αρκετά νωρίς. Βλ. Δ. Πολέμη «Tα μοναστηριακά του Αγ. Νικολάου» Ανδριακά  Χρονικά 32 Καϊρειος 2001 (Πέρρος Κρεσέντζιος 1676) σελ. 105 και του ιδίου «τα φορολογικά της Άνδρου» Πέταλον 6 1995 Καϊρειος  (Αγουστής Κρισέντζιος  1715)  σελ. 103 Ασφαλώς κάποιοι δημόσιοι λειτουργοί, παλαιοελλαδίτες, "ελληνοποιούσαν" ό, τι δεν καταλάβαιναν ή δεν γνώριζαν. Έτσι άλλαξαν το Κρισέγγιος σε Κρισέγγυος (λες και ο άνθρωπος ήταν έγγυος σε κρίση...). Ο Κρισέγγυος αγόρασε το τελευταίο ακίνητο που πούλησε η Καθ. Επισκοπή, στα Λειβάδια εκεί που βρίσκεται ο περιστεριώνας, δίπλα στον Άγ. Κωνσταντίνο, το οποίο κατόπιν αγόρασε ο Στρατής. 

Σημ. 5 Η φωτογραφία είναι περίεργη.. Ακατανόητη ως προς το άδειο γραφείο και την άδεια καρέκλα του φαρμακοποιού και ταυτοχρόνως την "γεμάτη" με τον φιλοξενούμενο(;) που καταφανώς δεν δείχνει πελάτης. Σαν να μετατέθηκε ο φαρμακοποιός από την καρέκλα του φαρμακοποιού - που έμεινε κενή- στην καρέκλα του φιλοξενουμένου, προτού ντυμένος σηκωθεί και βγάζοντας το καπέλο του, χαιρετήσει και αποχωρήσει. 

Σημ. 6 Εξ αρχής υπήρχε φαρμακείο εκεί, που επί δεκαετίες άσκησε το επάγγελμα του Φαρμακοποιού ο Αχιλλέας Λογοθέτης. Πριν απ΄ αυτόν ο Μιχαλάκης Λογοθέτης και παλαιότερα ο Νικολάκης Καϊρης.

  Ο φαρμακοποιός του "κάτω Φαρμακείου" Μιχαλάκης Λογοθέτης το 1951. 
 

   Φωτό. Έτος 1949. Μία επιπλέον εκδρομή του Περιηγητικού στο Γαύρειον, όπως     γράφει πίσω η φωτογραφία. 

Θέλω να ευχαριστήσω θερμά την κ. Μαρία Βενετίκη για τις πληροφορίες, τις φωτογραφίες και την θερμή ανταπόκρισή της, απαραίτητη  για την ανάρτηση του παρόντος άρθρου. Την φωτογράφιση στο φαρμακείο, έκανε η Μένια Σπυριδωνοπούλου. Πολλές φωτογραφίες είναι οικογενειακές (των γονέων μου), όπως και πληροφορίες από διηγήσεις του πατέρα μου Τηλ. Βασιλόπουλου και προσωπικές ενθυμήσεις του γράφοντος.

                                                                      Νίκος Βασιλόπουλος 
                                                                    αρχιτέκτων-ερευνητής 

Η πρώτη Λέσχη Ανδρίων

                                        1860(;) έως το 1890

   Το οίκημα που στέγασε, στο ισόγειό του, τα τελευταία τρία χρόνια την πρώτη Λέσχη (1887-1890). 

Με την ευκαιρία της προσπάθειας ανασυγκροτήσεως της Λέσχης Ανδρίων θα ήθελα να αναφερθώ στην πρώτη εκείνη Λέσχη, της οποίας ούτε καν το πλήρες καταστατικό όνομά της μάς είναι γνωστό και η οποία  προηγήθηκε κατά πολύ της γνωστής μας Λέσχης Ανδρίων με έτος ιδρύσεως το 1925.

Από πολύ παλαιότερα μού είχε γίνει γνωστό ότι Λέσχη είχε ιδρυθεί στην Άνδρο πριν ακόμα και από αυτή της Αθήνας!! Μου είχε φανεί υπερβολικό έως αδύνατο….  Σημ.1 

Κατόπιν ο αλλοτινός πρόεδρος της Λέσχης Ανδρίων Γεώργιος Χρηστίδης (1945-1947) μου είχε επιβεβαιώσει ότι πράγματι Λέσχη υπήρχε στην Χώρα πολύ παλαιότερα της παρούσης. Η πληροφορία αυτή επαναλήφθηκε σε χρόνο ανύποπτο, τελευταία δε μάλιστα από τον εξαιρετικό γνώστη των Ανδριακών και Χωραϊτικων πραγμάτων Λεωνίδα Δ. Κυρτάτα. (Επίσης χωρίς να μπορώ να εντοπίσω, είχα διαβάσει ότι επικεφαλής της διετέλεσε, μεταξύ των άλλων, ο αξιόλογος Χιώτης επιχειρηματίας Ισίδωρος Μασαούτης, ο οποίος είχε δραστηριοποιηθεί στην Άνδρο -τουλάχιστον- τις τελευταίες δεκαετίες του 19^ου αιώνα.)

Οι γραπτές μαρτυρίες για την πρώτη εκείνη Λέσχη γίνονται γνωστές από τον Ιωάννη Πέτρου Ζωγράφο, ο οποίος εξέδωσε και επιμελήθηκε την έκδοση τριών τόμων των Ανδριακών Χρονικών του 11^ου , 12^ου και 13^ου. (Ο πατέρας του, Πέτρος Ζωγράφος είχε διατελέσει διευθυντής του Δημοτικού Σχολείου της Χώρας.) Ο Ιωάννης Π. Ζωγράφος υπήρξε σημαντικός δημοσιογράφος της εφημερίδας ΕΣΤΙΑ μέχρι το 1941 οπότε η εφημερίδα ανέστειλε την έκδοσή της, λόγω της Κατοχής. Κατόπιν ο Ι. Ζωγράφος εργάσθηκε(;) στην Εθνική Βιβλιοθήκη όπου αναζήτησε στα αρχεία των εφημερίδων νέα, που -μεταξύ των άλλων- αφορούσαν στην Άνδρο.  Το αποτέλεσμα των αναδιφήσεων αυτών ανέλαβε να συγγράψει σε τρείς τόμους, όπως προανέφερα κατά το 1962 για λογαριασμό του «Ανδριακού Ομίλου» συνεχίζοντας την εκδοτική προσπάθεια του αείμνηστου Δημητρίου Πασχάλη.

Από τα στοιχεία τα οποία εντόπισα προκύπτει ότι η Λέσχη εκείνη είχε καθαρά, αν μη τι άλλο, εκπαιδευτικό και διαπαιδαγωγικό χαρακτήρα με στόχο κυρίως τους νέους ή γενικά τους νεώτερους ώστε να πληροφορούνται στο εντευκτήριό της τα διεθνή -αλλά και εθνικά- γεγονότα, να διαβάζουν φιλολογικά βιβλία και γενικώς να ασχολούνται με θέματα ευρύτερης Παιδείας. Στον χώρο της λειτουργούσε και αναψυκτήριο…

Παραθέτω λοιπόν τα στοιχεία που σταχυολογούνται από τον Ι. Π. Ζωγράφο:

1^ον Στα Ανδριακά Χρονικά 12 σελ. 165 αναφέρει ο Ι. Ζωγράφος «Λέσχη υφίστατο εν Άνδρω από του 1860, όπως εξάγεται από δήλωσιν της εφημερίδος Αθηνά, δι’ ης παρακαλείται αύτη να εμβάση την συνδρομήν της» (Εφημ. Αθηνά έτος ΚΘ΄ αρ.2898 της 4^ης Αυγ. 1860.

2^ον Στα Ανδριακά Χρονικά 15 σελ. 20 ο Ι. Ζωγράφος αναφέρει « Εν τη Λέσχη ήρξατο η εγγραφή των μετόχων αυτής. Φρονούμεν δε ότι εκ πείρας άπαντες εγνώρισαν, ότι αι λέσχαι είναι αξιόλογον σχολείον εις ό οι φοιτώντες κατά τας ώρας της αναπαύσεώς των μανθάνουσι πολλά πράγματα, εκ τε των εφημερίδων και των διαφόρων βιβλίων. Και κατ’ ακολουθίαν, πεπείσμεθα ότι θέλουσι εγγραφή τώρα πλειότεροι μέτοχοι, αφ’ ού άλλως τε η συνδρομή είναι ευτελής». Εφημ. Ανδρος έτος Α΄ αριθ.9  19 Νοεμ. 1877.

3^ον Στα Ανδριακά Χρονικά 15 σελ.30 υπάρχει η δημοσίευση της Κωνστανινουπολίτικης εφημερίδας Θράκη περί του εντονώτατα αμφιλεγόμενου Επισκόπου Άνδρου Μητροφάνους, ο οποίος -στο φύλλο της- ισχυρίζεται ότι οι εναντίον του επικρίσεις οφείλονται στον αντικαϊρισμό του…  «Το φύλλον αυτό της εφημερίδος, εκοινοποίησεν ο Μητροφάνης εις την εν Άνδρω Λέσχην ίνα λάβουν γνώσιν τα μέλη της, με την επιγραφήν “Τη ευσεβεί και φιλομούσω Λέσχη + ο ευχέτης Α. Κ. Μητροφάνης”». Στην επιστολή ανταπάντησαν οι γιατροί Ευκλείδης Μπίστης και Γεώργιος Πούμπουρας (κατόπιν) Δήμαρχος Άνδρου. Εφημ. Άνδρος έτος Β΄ αριθ. 56   27 Ιαν. 1879.

4^ον Στα Ανδριακά Χρονικά 15 σελ. 92 ο Ι. Ζωγράφος καταγράφει τα εξής εξαιρετικώς ενδιαφέροντα : «Ενοικιάσθη εσχάτως ως Λέσχη η επί της οδού της νέας αγοράς μας ωραία οικία της Αικατερίνης Α. Καμπάνη, διεκοσμήθη δε μετά πολλής φιλοκαλίας. Ο δε κοσμήτωρ της Λέσχης Καρακατσάνης είναι λίαν περιποιητικός προς τους φοιτώντας εν αυτή, τα εκλεκτότερα δε ποτά και άλλα είδη προσφέρει εις τους πελάτας με την αυτήν των καφενείων τιμήν. Τούτου ένεκα ενεγράφησαν διπλάσιοι μέτοχοι. Εις το αυτό οίκημα μετεφέρθη και το Ξενοδοχείον ύπνου του αυτού Καρακατσάνη». Εφημ. Άνδρος έτος ΙΑ΄ αριθ. 450  30 Δεκ. 1887 Σημ. 2

5^ον Στα Ανδριακά Χρονικά 15 σελ. 94 ο Ι. Ζωγράφος αναφέρει τις εξής εξελίξεις : «Δεν εννοούμεν την απόφασιν εις ήν προέβη η Εφορευτική Επιτροπή της Λέσχης, διατάξασα την μεταφοράν των βιβλίων της Λέσχης εν τη βιβλιοθήκη του Ελληνικού Σχολείου, ένθα καταδικάζονται εις πλήρη αχρηστίαν, ως απρόσιτα εις πάντα φιλαναγνώστην. Άλλος ήν ο σκοπός των φιλογενών δωρητών, η δε αστεία απόφασις της Εφορείας της Λέσχης αντίκειται άντικρυς εις το πνεύμα των δωρησαμένων τα βιβλία». Εφημ. Άνδρος  έτος  ΙΑ΄ αριθ. 455   8 Μαρτίου 1888

6^ον Τέλος ο Ι. Ζωγράφος αναφέρει την τελευταία καταλυτικής σημασίας πληροφορία: « Παρά πολλών συμπολιτών ηκούσαμεν εκφραζομένην την ευχήν περί ανασυστάσεως της πρό τινος, ένεκα διαφόρων λόγων, διαλυθείσης Λέσχης, της οποίας η χρησιμότης μετά την διάλυσιν κατέστη αρκούντως επαισθητή».  Εφημ. “Εφημερίς”  έτος ΙΒ΄ αριθ. 197  16 Ιουλίου 1890

 

  Δεξιά η φωτογραφία της οδού της νέας Αγοράς, όπως καταγράφεται η καλή θέση της όπου μεταστεγάστηκε η Λέσχη το 1887. Στην οδό εκείνη δημιουργήθηκαν τα πρώτα Κρεοπωλεία (κατοπινά Χασαπιά-Σφαγεία) και στο τέλος δεξιά ιχθυοπωλείο. Αριστερά η μαρμάρινη κρήνη που φρόντισε να τοποθετηθεί, το 1909, ο Δήμαρχος Ιωάννης Καρυστινάκης δίπλα ακριβώς από το σπίτι του...
 

Όπως φαίνεται η Λέσχη αυτή, που είχε ιδρυθεί τουλάχιστον από το 1860 είχε σκοπό κυρίως την μόρφωση, καλλιέργεια  και ενημέρωση των νέων. Γιαυτό και διέθετε βιβλιοθήκη με βιβλία από δωρεές, ενώ είχε γίνει συνδρομήτρια εφημερίδων και ίσως περιοδικών. Για άγνωστους λόγους το 1887 μεταστεγάσθηκε σε άλλο οίκημα. Ίσως αυτό να μην ήταν αποτέλεσμα καλής εξέλιξης. Ένα άλλο επίσης κακό σημάδι αποτελεί το γεγονός ότι το 1888 η Εφορευτική της Επιτροπή μετέφερε(sic) την βιβλιοθήκη της στο Ελληνικό Σχολείο. Το 1890 διαλύεται επισήμως κάτι που μάλλον είναι ήδη διαλυμένο… 

Από συγκλίνουσες πληροφορίες προκύπτει ότι το τελευταίο οίκημα, στο οποίο στεγάσθηκε η Λέσχη ήταν η οικία νυν ιδιοκτησίας Τουντασάκη. Συγκεκριμένα η προαναφερόμενη ιδιοκτήτρια Αικ. Καμπάνη παντρεύτηκε τον Ι. Καρυστινάκη μετέπειτα Δήμαρχο, ο οποίος διέμεινε εκεί οικογενειακώς. (Δεν είναι τυχαία η τοποθέτηση δημοτικής κρήνης έξω ακριβώς από την κατοικία του το 1909). Εν συνεχεία το κτίριο πουλήθηκε από Καρυστινάκη σε Ραπτάκη, από τον οποίο αργότερα περιήλθε στην οικογένεια Τουντασάκη. Εκεί λοιπόν είχε στεγασθεί η Λέσχη κατά την τελευταία τριετία της λειτουργίας της...

Η Λέσχη Ανδρίων που θα την διαδεχθεί -το 1925- θα είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα, δυναμική και με ποικίλες δραστηριότητες και εκδηλώσεις…

  Το πολύ εντυπωσιακό διώροφο και εν μέρει τριώροφο σπίτι ανεγέρθηκε σε αναπτυσσόμενη οικιστικά θέση της Χώρας. Πίσω του αριστερά και πιο κάτω βρισκόταν η οικία που είχε κτίσει ο Παρόδος (μάλλον πατέρας του γιατρού Αλ. Παρόδου της γνωστής αρχοντικής οικογενείας).  

                                                                          Νίκος Βασιλόπουλος
                                                                         αρχιτέκτων-ερευνητής

Σημ. 1  Πράγματι η Λέσχη Αθηνών δημιουργήθηκε το 1875 και της Σύρου το 1861 ενώνοντας την Λέσχη των Χίων με την Λέσχη των μη Χίων... 

Σημ. 2 Το όνομα Καρακατσάνης δεν ήταν άλλο από το εδραιωμένο παρατσούκλι της οικογενείας Γλυνού. Ο συγκεκριμένος εικάζεται, από τους απογόνους της οικογενείας, ότι ήταν αδελφός του Νίκου Γλυνού (παρεπ. Μούχτη), ο οποίος ήταν καραβοκύρης.