Σπίτια της Χώρας με καμάρες

 

 

Βενετσιάνικες επιρροές στην αρχιτεκτονική 

Δεν είναι γνωστές οι εξωτερικές μορφές των κατοικιών του Κάτω Κάστρου. Ωστόσο βέβαιο είναι ότι σε όλη την διάρκεια της Τουρκοκρατίας των 240 χρόνων της, η επιβίωση των αλλοτινών Λατίνων αρχόντων, ορθοδόξων πλέον,  ισχυρότατης κοινωνικής τάξης, καθιέρωσε αντιστοίχως στοιχεία κοινωνικής προβολής και παρουσίας στην οικιστικό κόσμο του Κάτω Κάστρου. Αναμφίβολα οι νέοι ισχυροί παράγοντες, που προήλθαν από το εμπόριο και την ναυτική δραστηριότητα συνέχισαν μιμούμενοι τα της «παρουσίας» των αρχόντων που αποτελούσαν, μέχρι τότε την ανώτερη κοινωνική ομάδα του Κάστρου. Έχουμε να κάνουμε με μία επανάληψη κοινωνικοοικονομικής ισχύος εκφραζόμενης και ασκούμενης μέσω των κατοικιών.

Ο πρώτος χώρος όπου επεκτάθηκε το Κάστρο ήταν ο χώρος της Ρίβας (ή Καμάρας). Εκεί συγκεντρώθηκαν, κυριολεκτικά συνωθήθηκαν, έμποροι, ναυτιλόμενοι, ακόμη και άρχοντες αλλά και άλλοι εκτός του Κάστρου κτίζοντας μέχρι κορεσμού. Κατά τα τέλη του 18^ου αι. είχαν ήδη ασφυκτικά συγκεντρωθεί με πλήθος αλλαγών, ακυρώσεων αγοράς, συγκρούσεων και πράξεων, εντός του μικρού αυτού χώρου, που γλαφυρότατα παρουσιάστηκαν στην διαθήκη του Φεντερίκου Καμπάνη αρχές του 19^ου αι. δημοσιευμένη από τον Δημ. Πολέμη.    

Ήδη από την εικονογραφική αποτύπωση του Α. Tower του 1841 του Κάστρου έχουμε τον χώρο της σημερινής πλατείας του Αφανούς Ναύτη, ο οποίος καταλαμβάνεται από κτίρια των οποίων η κύρια όψη έχει ημιυπαίθριους χώρους στον όροφο με καμάρες, ενίοτε και στο ισόγειο, που στηρίζονται σε λεπτές μαρμάρινες κολόνες στοιχεία κατεξοχήν βενετσιάνικα.

Όπως φαίνεται η αρχιτεκτονική αυτή τυπολογία επαναλήφθηκε και σε άλλα κτίρια της Ρίβας. Αλλά και όχι μόνον. Όπως θα δούμε η συγκεκριμένη τυπολογία συνεχίστηκε σε όλο τον 19^ο αιώνα μέχρι την «έλευση» του νεοκλασικισμού, ο οποίος προέκυψε από την επαφή των ναυτιλομένων με την Ερμούπολη, τον Πειραιά, πόλεις του εξωτερικού κ.λπ.

Οι ενδιαφέροντες αυτοί στεγασμένοι χώροι άλλοτε εντάχθηκαν επιτυχημένα άλλοτε επαναλήφθηκαν ως θεμιτή εμμονή σε προηγούμενα αρχιτεκτονικά πρότυπα, στη προσπάθεια να συνυπάρξουν με τα νεώτερα νεοκλασικά δεδομένα.  

Αναμφίβολα πολλά παρόμοια στοιχεία εξαφανίστηκαν με την πάροδο του χρόνου, ωρισμένα μάλιστα κάτω από το βάρος μοντερνιστικών απόψεων κατά την δεκαετία του 50 και αρχών του 60, (δύο των οποίων εν μέρει επανήλθαν σε πρότερη κατάσταση διορθώνoντας αισθητά και αισθητικά την εικόνα τους). 

 

Στο παρόν άρθρο θα ακολουθήσουμε λοιπόν τα δείγματα των οικιών με τα ανωτέρω εξωτερικά χαρακτηριστικά των όψεων που έχουν απομείνει στις μέρες μας στην σημερινή Χώρα.

 

Σημ.  Δημ. Πολέμη «τα κατά τον Φενδερίκον» Πέταλον 8 -2003 εκδ. Καϊρείου. Έγγραφο 10 Σελ 230-240

 

Φωτογραφία του 1903. Τα δύο κτίρια δεξιά εκτεινόταν στην σημερινή πλατεία του Αφανούς. Ήδη τότε ήταν κατοικίες Εμπειρίκων. Πάντως ήταν στην μορφή αυτή από το 1841. Το αριστερά ευρισκόμενο με το ξύλινο στεγασμένο μπαλκόνι με καμάρες είναι το σημερινό Ναυτικό Μουσείο.

 Οικία στην νότια πλευρά του δρόμου. Την δεκαετία του 50 αγοράσθηκε από τον Μ. Πολέμη. Δεξιά πριν την επισκευή της. 

 

 Οικία Σταματιάδη αριστερά με καμάρες. Δεξιά την δεκαετία του 50 διακρίνεται η ίδια οικία με καμάρες με παλαιότερη μορφή με καμάρες, προς την μικρή πλατεία της Αγ. Βαρβάρας, ενώ η σημαία είναι στημένη στην μαρμάρινη η οποία πριν το 59 μεταφέρθηκε στον δρόμο.  
 

 Αριστερά δύο οικίες Εμπειρίκων επισκευασμένες κατά τα έτη που αναφέρονται στα υπέρθυρα. Δεξιά σχεδόν απέναντι άλλο κτίριο Εμπειρίκου με κλεισμένο τον ημιυπαίθριο χώρο του ορόφου. 

 

Οι ίδιες οικίες το 1903 με τις άνω αριστερά. Η άνω δεξιά ομοίως. Οι οικίες αυτές φαινόταν από το Παραπόρτι επειδή τα απέναντι σπίτια παρέμεναν ακόμη ισόγεια .

 

 Αριστερά οικία Μ.Κουτσούκου. Ο όροφος ίσως παρόμοια διάταξη αλλά αργότερα κλείσθηκε με μεγάλα τετράγωνα παράθυρα.

 

 

Αριστερά η μεγάλη οικία απέναντι από τον Αη-Γιώργη. Αποκαταστάθηκε εξωτερικά στην παλαιότερη μορφή του όπως φαίνεται στην κάτω φωτογραφία του 1903. Δεξιά η οικία Αδ. Πολέμη με ημιυπαίδριους στο ισόγειο και στον όροφο. Παρατηρούμε τις λεπτές χαριτωμένες μαρμάρινες κολόνες και καμάρες του ορόφου. 

 

Λεζάντα

 

 
 

 
 
 
 

 

 

 

 

 

Λεζάντα

Ημιυπαίθριος υπερυψωμένου ισογείου απέναντι από τον Αγ. Νικάλαο κληρ. Φυρίου σήμερα και το 1903. Ο όροφός βρίσκεται σε υποχώρηση γιαυτό και στην σημερινή φωτογραφία μόλις που διακρίνεται.

Κτίριο Δημ. Βλάμη, δίπλα στην πλατεία Καΐρη, δεξιά κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αι. Αργότερα έχασε τον στεγασμένο χώρο με τις όμορφες καμάρες και κολόνες. Αποκαταστάθηκε κατά την δεκαετία του 90 στην αρχική του ωραία μορφή. 

Λεζάντα

Οικία Περράκη Καμπάνη το 1957, δίπλα ακριβώς στην γνωστή κρήνη. Στο ισόγειο στεγαζόταν το γνωστό ζαχαροπλαστείο Δημ. Αμωράτη, που φαίνεται καθήμενος (με την γραβάτα). Το θαυμάσιο αυτό αρχιτεκτόνημα δυστυχώς κάηκε την δεκαετία του 70 και κατόπιν κατεδαφίστηκε μαζί μέ άλλα οπίσθια, καφενείο Βάτη, ραφείο Χαρ. Τουτουζιάν κ.α. ώστε να κτισθεί το Αρχαιολογικό Μουσείο. Το οίκημα Καμπάνη κατελάμβανε εν μέρει το σημερινό πεζοδρόμιο του ζαχαροπλαστείου Ερμής, γιαυτό είναι τόσο ευρύ.  

Στην Πλατεία Καΐρη η εντυπωσιακή διώροφη οικία που έκτισε στα τέλη του 19ου αι. ο έμπορος Νικολός Βογιαζίδης, σήμερα Λεων. Βαλμά. Αριστερά η ίδια οικία το 1903. 
 

 Αριστερά οικία κτήτορος Καμπάνη, συζ.του Δημάρχου Καρυστινάκη, κατόπιν Ραπτάκη και σήμερα Ειρ. και Ν. Τουντασάκη, με επανάληψη του υπαιθρίου χώρου στον όροφο, αλλά με παραλληλογραμες "καμάρες" υπακούοντας στην μόδα του παλαιού χώρου των μεγαλοπρεπών αρχοντικών οικιών. Δεξιά, απέναντι οικία με τον γνωστό ημιυπαίθριο κατασκευασμένο με μπετόν. Νεώτερης κατασκευής μεν αλλά επανάληψη του προηγηθέντος αρχιτεκτονικού στυλ.  

 Η οικία Καμπάνη το 1903 σήμερα Τουντασάκη. 

Αριστερά οικία Βασ. Κυρτάτα με ημιυπαίθριο στο ισόγειο. Στον όροφο παρόμοια κατασκευή κλείσθηκε αργότερα με παράθυρα. Οικία Λ. Δούκα στον όροφο ημιυπαίθριος με κολόνες από μπετόν, νεώτερης κατασκευής ως επανάληψη του προηγηθέντος αρχιτεκτονικού στυλ με μαρμάρινες στοιχεία.

Αριστερά οικία Καμπάνη με πιθανή ανακατασκευή στον όροφο που ωδήγησε σε πλήρη αναδιάταξη τους ημιυπαίθριους ισογείου και ορόφου αφήνοντας τις όμορφες κολονίτσες στην θέση τους. Δεξιά οικία κτήτορος Νικ. Μαρή. Αν και κτίσθηκε στον μεσοπόλεμο επανέλαβε στον όροφο τον γνωστό ημιυπαίθριο με τις καμάρες πρό της επίσημης πόρτας εισόδου. 
 

Αριστερά οικία Βεντούρη. Διατηρεί ακραιφνή τα "νεώτερα" νεοκλασικά χαρακτηριστικά της Χώρας. Εν τούτοις ενσωματώνει επαναλαμβάνοντας τον ημιυπαίθριο με τις καμάρες και τις κολόνες. Δεξιά αντιθέτως η οικία σαφώς προνεοκλασική επαναλαμβάνει τις κύριες όψεις των παλαιοτέρων προτύπων της Καμάρας/Ρίβας. Με πολλή επιφύλαξη κτήτορας Κωτάκης. 

Στην οδό Ι. Δροσοπούλου πίσω από το Δημαρχείο, δύο οικίες οι οποίες έχουν στον όροφο τους στεγασμένους χώρους με τις καμάρες και τις κολόνες. Κλείσθηκαν με παράθυρα μεταγενέστερα.  Κάτω η αριστερή των ανωτέρω οικιών διακρίνεται ανεγερμένη ήδη στην φωτογραφία του 1903, μέσα σε κόκκινο κύκλο.  

 Λε

                                                                          Νίκος Βασιλόπουλος                                                                                                             αρχιτέκτων ερευνητής