Διποτάματα -Ο δρόμος

 Ο παλαιότατος λιθόστρωτος δρόμος (δεν είναι μονοπάτι) στο  σημείο των Διμοταμάτων με το γνωστό γεφύρι στο κέντρο.


O Bartolomeo dalli Sonetti (εκδ. Venezia έτος 1485), για την είσοδο-Πύλη του Κάτω Κάστρου έγραφε : E per un degno ponte a lei se va e in capo glie tre strate nel intrare = και από μία άξια γέφυρα πηγαίνει κανείς (στο Κάστρο) και στην κορυφή οι τρείς στράτες για να μπείς.

Από τις τρείς η νοτιώτερη στράτα -μπροστά από την πύλη του Κάτω 
Κάστρου- ήταν αυτή που κατευθυνόταν στο Πάνω Κάστρο...) Σημ 1

  Στην λιθογραφία του Tournefort (1700) αποτυπώνονται οι τρεις  στράτες (με κόκκινο). Η νοτιώτερη (με μαύρο βέλος) είναι που  κατευθύνεται στο Πάνω Κάστρο και περνά από τα Διποτάματα.  Κατέβαινε περίπου από τα σημερινά "Χασαπιά" και  προχωρούσε σχεδόν όπως ο σημερινός στενός αμαξιτός προς  Παραπόρτι για να διεκπεραιωθεί στην απέναντι πλευρά και να  πλησιάσει το βουνό. Για να περάσει το ποτάμι είχε δημιουργηθεί  (σε άγνωστο χρόνο) το ξεχασμένο μισοχωμένο γεφύρι που επιζεί στις μέρες μας χωρίς κοίτη, αφού ο ποταμός κινείται σήμερα λίγο βορειότερα.

Ο Μαρίνο Δάνδολο-Βενετός ευγενής-κατέλαβε την Άνδρο, μάλλον το 1207. Δημιούργησε ένα ανεξάρτητο κρατίδιο, στο οποίο ήταν ο ίδιος Ηγεμόνας, υποτελής στον Δούκα της Νάξου.

Στην μικρή Ηγεμονία του, έκτισε ο ίδιος (όχι το Βενετικό κράτος), τρία Κάστρα, το Κάστρο του Μακροταντάλου (Μαρκοντάντολου) στην βόρεια Άνδρο, το Κάτω Κάστρο (Castel da basso) που κατέστησε πρωτεύουσά του στην κεντρική Άνδρο και το Πάνω Κάστρο (Castel di Alto) στην Νότια Άνδρο. Συνέδεσε λοιπόν τα τρία κάστρα μεταξύ τους με δρόμο για την γρήγορη επέμβαση από το κέντρο προς τον Βορρά ή τον Νότο, τού τόσο μακρόστενου νησιού, της επικράτειάς του.

 Στον χάρτη φαίνονται τα τρία Κάστρα (μαύρες κουκκίδες) που έκτισε ο Δάνδολο και με (πράσινο) ο δρόμος που τα συνέδεσε. Το κάτω από το Κάτω Κάστρο τμήμα είναι ο δρόμος που αναφερόμαστε. Το επάνω τμήμα κατευθύνεται στο Κάστρο (Πύργο) του Μακροταντάλου και είναι η Φαρδειά Στράτα. Το έργο ήταν κολοσσιαίο και εξαιρετικά υψηλής σημασίας για την ασφάλεια του κρατιδίου που ίδρυσε.

Το δίκτυο αυτό ήταν στρατηγικής σημασίας, ήταν μία κυριολεκτική ραχοκοκκαλιά εντελώς απαραίτητη για την άμυνα της Άνδρου. Ο χρόνος από το Πάνω Κάστρο στο Κάστρο του Μακροταντάλου δεν ήταν πάρα πάνω από 5μιση ώρες με άλογο!!! Με το αυτοκίνητο σήμερα απαιτούνται σχεδόν τρείς ώρες…                                                                                                       

Ο δρόμος που μας ενδιαφέρει και περνάει από τα Διποτάματα, δημιουργήθηκε στις αρχές του 13^ου αιώνα δηλαδή κατά τα φαινόμενα πριν το 1220. 

Σημ 2. 

Ήταν εξαιρετικής κατασκευής και αντοχής. Δηλαδή τα απαραίτητα απειράριθμα σκαλοπάτια της ορεινής αυτής διαδρομής δεν ήταν κτιστά με μικρές πέτρες, λεπτά πατήματα και κούτελο. Αντίθετα ήταν σχεδόν μονολιθικά ή συχνά με δύο λίθους ή κάποτε πελεκημένα στον βράχο. Έτσι ήταν στέρεα ακατάλυτα από την χρήση στον χρόνο, εύκολα στην συντήρηση αφού δεν υπήρχαν σχισμές που θα επέτρεπαν να φυτρώνουν κάθε χρόνο φυτά ή θάμνοι. Πάντοτε στα κατάντι υπήρχε μαντρότοιχος που οριοθετούσε τον δρόμο ως προς τις ιδιοκτησίες. 

Σημ 3.

Τα επίπεδα τμήματα του δρόμου αυτού ήταν πάντοτε λιθόστρωτα με μεγάλες σχιστόπλακες, μεγάλου πάχους και βάρους ώστε να μην φθείρονται και να μην μετακινούνται λόγω βροχών κ.λπ.      

     

 Παρατηρούμε τα μονολιθικά σκαλοπάτια, ακατάλυτα στον χρόνο  και εύκολα στην συντήρηση να στέκουν εκεί οκτώ ολόκληρους  αιώνες. Το ρουμάνιασμά τους δεν καταστρέφει το σκαλί... 

Σήμερα δεν σώζονται όλοι οι μαντρότοιχοι, ούτε σε όλα τα σημεία οι πλάκες των επίπεδων τμημάτων του δρόμου. Σε λίγα σημεία έχουν αποκατασταθεί, όπως-όπως, ενώ μερικά σκαλοπάτια έγιναν κτιστά (με πολλές πέτρες). Σε άλλα σημεία το οδόστρωμα έχει αντικατασταθεί με νεώτερα καλντερίμια.

  Καλντερίμι άγνωστης εποχής δεν φαίνεται να συμβαδίζει  τεχνικά με το υπόλοιπο οδόστρωμα. Ίσως έγινε  αργότερα.

Ο δρόμος ξεκινούσε από το Κάτω Κάστρο ανερχόταν δίπλα από την σημερινή ιδιοκτησία Καλλιβρούση (Καρλάκα) ανέβαινε και κατέβαινε τα δύο βουνά, περνούσε από το Συνετί (κομβικό σημείο-οικισμό για την επιτήρηση του σχεδόν κρυμμένου και αθέατου κόλπου του Συνετιού), χωνόταν στα Διποτάματα και ανέβαινε ψηλά μέχρι να αντικρύσει το Πάνω Κάστρο. Τότε (το τελευταίο αυτό τμήμα δεν σώζεται σήμερα) στρεφόταν νοτιοανατολικά και κατευθυνόταν στην παλαιά αρχική βορεινή Πύλη του Κάστρου από την οποία φαινόταν απέναντι τοΚάτωΚάστρο.

                                                                                   

                   

Ο παλαιός λιθόστρωτος δρόμος σώζεται ευτυχώς στο μεγαλύτερο τμήμα του και είναι οκτώ αιώνων και βέβαια δεν είναι μονοπάτι... 

  Σ΄αυτή την πλευρά που είναι η βόρεια του Πάνω Κάστρου  έφθανε ο δρόμος από το Κάτω Κάστρο. Εδώ βρισκόταν και η  αρχική Πύλη του Κάστρου δεξιά. 

Σήμερα, μετά από τα Διποτάματα κατευθύνεται νότια, στρίβει γύρω από το Κάστρο και ανεβαίνει σ΄αυτό από νεώτερη πύλη, το Παραπόρτι,  ανοιγμένη πιθανόν στα τέλη του 15^ου αι. Άλλο τμήμα του κατευθύνεται στο Κοχύλου και κατόπιν στον Γιαλό και είναι μάλλον ακόμη νεώτερος.

Να υπογραμμίσουμε ότι το οδικό δίκτυο Κάτω Κάστρου - Πάνω Κάστρου είναι δρόμος και όχι μονοπάτι στο οποίο μόνο ένας πατεί. Τα μονοπάτια ήταν για εσωτερική αγροτική χρήση μέσα στην ίδια τότε ιδιοκτησία, δεν είχαν ποτέ μαντρότοιχους δεξιά και αριστερά και δεν ήταν ποτέ λιθόστρωτα…

Το γεφύρι

Μέσα στο οδικό αυτό δίκτυο κατασκευαζόταν τα εντελώς απαραίτητα γεφύρια που απαιτούσαν ιδιαίτερες γνώσεις και πληρωμή κάποιου έμπειρου τεχνίτη. Ένα, το μοναδικό άλλωστε, στην περίπτωση αυτή ήταν το γεφύρι των Διποταμάτων. Το σημείο που επελέγη από τεχνική άποψη ήταν ιδεώδες και δείχνει άριστη γνώση των γεφυριών και των απρόβλεπτων, κατά τους χειμερινούς μήνες, ρεμμάτων της Άνδρου. Επειδή δεν είχε μεγάλο άνοιγμα πιστεύω ότι μάλλον χρησιμοποιήθηκε ανδριώτικο συνεργείο. Το γεφύρι δεν δείχνει βενετικής «τεχνολογίας» χαρακτηριστικά ή συνεκτικό υλικό κ.α. Πιστεύω ότι έχει ξανακατασκευαστεί πάλι από ανδριώτες μεταγενέστερα. Σημ 4. Το σύνηθες ελεύθερο πλάτος του καταστρώματος των γεφυριών κυμαινόταν στα 2,00-2,30μ. 

                                                                                                

 Υ.Γ. Το μικρό αυτό άρθρο γράφτηκε για να γνωρίζουμε από πού περνάμε αλλά και να  κατανοήσουμε ότι εκείνοι οι Ανδριώτες δεν δημιούργησαν τον δρόμο από εικαστική  ανησυχία ή από θαυμασμό στην φύση…… 

                                                                                          

                                                                                      Νίκος Βασιλόπουλος
                                                              αρχιτέκτων - ερευνητής

Σημ. 1 Στην πρώτη έκδοση του βιβλίου του έγινε στο Παρίσι 1717 με την γκραβούρα (στα γαλλικά) διακρίνονται οι τρείς δρόμοι. Στην δεύτερη έκδοση Άμστερνταμ, του 1737, στην γκραβούρα (στα ολλανδικά) ο τρίτος -νότιος- δρόμος δεν διακρίνεται.

Σημ. 2 Η κατασκευή των δρόμων δεν απαιτούσε χρήματα επειδή κατασκευαζόταν με αγγαρεία των κολλήγων. Ίσως να πληρωνόταν κάποιος ειδικός φερμένος από την Δύση για ωρισμένες συμβουλές.

Σημ. 3 Οι Λατίνοι και γενικά οι Δυτικοί είχαν ιδιαίτερη εμμονή με την περιχαράκωση και ακριβή προσδιορισμό της ιδιωτικής ακίνητης περιουσίας. Σ΄αυτό οφείλεται το τεράστιο εκείνο έργο των χιλιομέτρων από μαντρότοιχους που συνεχίστηκε ως παράδοση και μετά τους Λατίνους και όχι σε εργασιομανία των Ανδριωτών.

Σημ. 4 Τα γεφύρια που κατασκευάστηκαν με τον βενετικό τρόπο με συνεκτικά υλικό «πουρσελάνας» είναι του ποταμού Άχλα 15^ος αι, των Αποικίων 15^ος αι, της Μελίδας 13^ος(;) και της Στοιχειωμένης 16^ος αι., εξαιρετικής κατασκευής και απίστευτης αντοχής. Οι Βενετοί από πλευράς τους, είχαν ήδη χτίσει παρόμοια στην Κρήτη. Ισως σε απροσδιόριστο χρόνο κτίσθηκε για ανάγκες του ίδιου δρόμου το γεφύρι του Παραπορτιού που προαναφέρω και το οποίο σήμερα δεν έχει κάν κοίτη (πηγαίνοντας στο εστιατόριο του Καλλιβρούση- Καρλάκα).

Χώρα - Ο δρόμος της Αγοράς

 

Η οδός της Παλαιάς Πόλεως της φωτογραφίας, δεν είναι άλλη από τον κύριο δρόμο μετά την Εξώπορτα, μόλις περάσουμε την στοά και μπούμε στο Κάστρο. Είναι εύκολα αναγνωρίσιμος αφού τα σπίτια έχουν μείνει σε μεγάλο βαθμό αναλλοίωτα. Δεν φαίνεται να είναι πλακοστρωμένος, πιστεύω δε ότι η φωτογράφηση έγινε τα πρώτα χρόνια του 20ου αιώνα.

 Ο δρόμος της Αγοράς, έξω από το Κάστρο δηλαδή δυτικά της  Εξώπορτας, είναι μεσαιωνικός, ωδηγούσε στην Μεσσαριά και  αρχικά ήταν πολύ στενώτερος. Διαπλατύνθηκε δεξιά και αριστερά  στις αρχές του 19ου αιώνα. Επίσης μέχρι τότε υπήρχε μεγάλη και  φαρδειά τάφρος, μπροστά από την Πύλη (Εξώπορτα), εκεί περίπου  όπου σήμερα βρίσκεται μέρος της Πλατείας Καϊρη. Η τάφρος    εκτεινόταν στα σημερινά σκαλιά προς Παραπόρτι και Νημπορειό.  Η δε πύλη (Εξώπορτα) έκλεινε κάθε βράδυ από τον Πορτάρη και  άνοιγε το επόμενο πρωϊ. 

 Επί δημαρχίας Γ. Πούμπουρα (1870-1882) αποφασίστηκε να  επιχωματωθεί (μπαζωθεί) η τάφρος. Σε δεύτερη φάση  δημιουργήθηκαν η κλίμακα προς Παραπόρτι και κατόπιν, το 1895,  προς Νημπορειό. Ταυτόχρονα δημιουργήθηκε η πλατεία Καϊρη με  την ανέγερση πολύ υψηλών αναλημματικών τοιχείων, που  διακρίνονται  και σήμερα-δεξιά-κατεβαίνοντας προς Παραπόρτι.  Επίσης δημιουργήθηκε με τον ίδιο τρόπο και ο δρόμος που περνά  από τα "Χασαπιά". Γιαυτό και τα ακίνητα, στη θέση αυτή, (νότια  του δρόμου) οικόπεδα, Ουρητήρια και πάλι οικόπεδα αλλά και  βόρεια (άλλοτε Χασαπιά) ανήκουν στον Δήμο επειδή  δημιουργήθηκαν απ΄αυτόν με επιχωματώσεις σε άλλοτε ιδιαίτερα  κατωφερείς θέσεις. 

 Η νέα αυτή πλατεία ήταν το πρώτο κοινόχρηστο τμήμα που  πλακοστρώθηκε.

 Μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα-από πολλές απόψεις-φωτογραφία.  Η λήψη (γύρω στα 1900) έγινε από τον όροφο της οικίας Περράκη Καμπάνη που βρισκόταν δίπλα ακριβώς (δυτικά) της σημερινής Κρήνης. Θα επρόκειτο για επίσημη εορτή αν κρίνει  κανείς από την παρουσία τριών χωροφυλάκων και την  επιμελημένη εμφάνιση ανδρών και γυναικών με εντυπωσιακά  φορέματα... Το πλέον ενδιαφέρον όμως είναι ότι εκεί όπου  σήμερα ξεκινά η κλίμακα καθόδου προς Παραπόρτι βλέπουμε να υπάρχει (πράσινο βέλος, αριστερά στην φωτογραφία) προστατευτικό στηθαίο (μπαγκάλι). H κάθοδος ξεκινά με αντίθετη φορά απ΄ότι σήμερα εκεί που στέκει ένα παιδάκι (κόκκινο βέλος). Εν συνεχεία στρέφεται κατά 180 μοίρες και φαίνεται, συνεχίζεται κατεβαίνοντας όπως και σήμερα μέχρι το Παραπόρτι. Αριστερά κατεβαίνοντας διακρίνεται αμυδρά ένα από τα αρχικά τόξα της σκεπαστής(;) αυλής του κτίσματος Βλάμη. Το άγαλμα του Θεόφιλου Καϊρη τοποθετήθηκε μεταγενέστερα.* 

 Κατόπιν επί δημαρχίας Γεωργίου Εμπειρίκου 1898-1900 άρχισε η  πλακόστρωση του δρόμου της Αγοράς. Λόγω όμως του θανάτου  του τελευταίου η πλακόστρωση συνεχίστηκε από τον επόμενο  δήμαρχο Νικόλαο Εμπειρίκο επί των ημερών του οποίου  ολοκληρώθηκε το έργο με τις εξαιρετικής ποιότητας σκληρού  μαρμάρου πλάκες. 

'Αγνωστο πότε ολόκληρος ο δρόμος φωτίστηκε από τα  Μπειρικαίικα της Καμάρας (Ρίβας) έως και πέραν της πλατείας  του Γηροκομείου, αλλού με στύλους αλλού με επιτοίχειους  φανοστάτες όπως δείχνουν και οι τρείς φωτογραφίες. Οι κομψοί αυτοί φανοστάτες κατανάλωναν πετρέλαιο και τους άναβε καθημερινά επιφορτισμένο για τούτο άτομο. Αργότερα ηλεκτροφωτίστηκαν με  την ίδρυση της Ηλεκτρικής Εταιρείας Άνδρου.

 

  Η οδός Γ. Εμπειρίκου. Πρώτο αριστερά το κτίριο όπου σήμερα  στεγάζεται στο ισόγειο η Alpha Τράπεζα και στον όροφο το  ξενοδοχείο Αίγλη. Κτίσθηκε από τον Ι. Κορκόδειλο, εφοπλιστή και  επιχειρηματία (ο οποίος είχε κτίσει αποθήκη στο Παραπόρτι, ισόγειο  σημερινής οικίας Περδίκα). Δεξιά διακρίνεται ο δρόμος για  Νημπορειό. Το σπίτι στην γωνία με το ξύλινο "μπουντί", έχει  αντικατασταθεί από πολυκατοικία. Το οδόστρωμα ίσως μόλις  έχει  στρωθεί με πλάκες και εμφανίζει την γνωστή καμπυλότητα. Η λήψη  έγινε στην αρχή του 20ου αιώνα και βέβαια αρκετά προ του 1917  οπότε ανεγέρθηκε η μεγαλοαστική κατοικία του Βογιαζίδη που  λείπει από το βάθος της φωτογραφίας και για τούτο διακρίνουμε  τον λόφο των Ανεμομύλων εντελώς αδόμητο.

 Η σημερινή πλακόστρωση ξαναέγινε με τις ίδιες πλάκες από  τον δραστήριο δήμαρχο Μιχάλη Πολέμη το 1954(;). Κατά μία  πληροφορία ο τελευταίος ήθελε να συνεχίσει την πλακόστρωση  έως το κτίριο Δράκου (σημερινή Αστυνομία). Για λόγους  οικονομίας όμως δεν το ολοκλήρωσε. Επί δημαρχίας Δημήτρη  Γιαννίση ο δρόμος της Αγοράς ξαναστρώθηκε με τις παλαιές  εκείνες πλάκες αλλά και νεώτερες, αρκετά όμοιες, αφού  αρκετές από τις παλαιές είχαν εν μέρει καταστραφεί.  

 Ο δρόμος αυτός αποτελεί σημείο αναφοράς της πολεοδομικής και  οικονομικής ανάπτυξης της Χώρας, χρήζει ιδιαίτερης πάντοτε  μέριμνας και είναι αφ΄εαυτού ένα πολύτιμο στολίδι.

 Ο δρόμος της Αγοράς (Le Marche) πλακοστρωμένος τα πρώτα μετά το 1900 χρόνια. Εκτός από τα διώροφα κτίρια με τα "μπουντιά" που αναγνωρίζονται και σήμερα, διακρίνεται αριστερά η απόληξη του καμπαναριού της Παναγίας της Εξωκαστριανής που βρισκόταν στον κήπο της σημερινής Παναγίας, λίγο πριν από την κατεδάφιση της πρώτης. (Η φωτογραφία δημοσιεύτηκε στο Facebook στην διεύθυνση Liza' s Photographic Archive of Greece) 

                                                            Νίκος Βασιλόπουλος
                                                       αρχιτέκτων - ερευνητής. 
                                                                                                 

*Την φωτογραφία πήρα από το facebook χωρίς να σημειώσω το όνομα αυτού που την ανάρτησε, γιαυτό και δεν αναφέρω την πηγή αυτή.

Το μοναστήρι της Αγίας Ειρήνης

 Η υποδειγματική αναγέννηση

Γύρω στα 1780 στην περιοχή Αρκόντα άλλοτε στενιώτικου "χώρου", ανεγείρεται μοναστήρι από τον αρχοντικής καταγωγής Λεόντιο Σπυρίδο. Συγκεκριμένα ο Μιχαήλος Σπυρίδος επέτρεψε την ανέγερση Μονής εντός της προικώας περιουσίας της συζύγου του Αννεζιώς Τζώρτζη (Αγαδάκη), από τον αδελφό του μοναχό Λεόντιο. Έτσι η Μονή ανήκε ως κτίριο στον Μιχαήλο, αλλά όχι και το οικόπεδο, νομικό πλαίσιο που απέρρεε από τα φεουδαλικά ήθη. Η ανέγερση έγινε αντί ποσού 1800 γροσίων που είχε λάβει ο Μιχαήλος ως δάνειο.*  Διαδοχικές διαφορές μεταξύ των νέων μοναχών Σπυρίδων και του κοσμικού Μιχαήλου αλλά και δάνεια, ωδήγησαν την μονή σε μαρασμό και επακόλουθο κλείσιμο με το διάταγμα του Αντιβασιλέως Μάουρερ το 1834.

              

Αποτελεί δείγμα μικρού μοναστηριού της εποχής, με σχετικά περιωρισμένες αγροτικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες όπως καταδεικνύουν οι αποθηκευτικοί του χώροι. Η εγκατάλειψή του και η ερήμωσή του μας "φωτογραφίζουν" πολύ καθαρά τον συγκεκριμένο μοναστηριακό τύπο ανέπαφο από αλλοιώσεις και δαιδαλώδεις μετατροπές.   

 Επάνω το μοναστήρι ερείπιο το 1992. Κάτω το 2016, το θαύμα  έχει συντελεσθεί. Αυτό που βλέπουμε είναι σαν εικόνα από το  παρελθόν.

Η εξωτερική θύρα του μοναστηριού το 2006. Δεν υπήρχε πλέον πάτωμα ούτε στέγη στον όροφο. Δεξιά, στο βάθος, το 2016, ο όροφος έχει αποκατασταθεί καθώς και το πάτωμά του (το ταβάνι δηλαδή της στοάς της εισόδου) με τον γνωστό παραδοσιακό τρόπο. 

  Επάνω φωτογραφία, η ισόγεια τραπεζαρία το 2006 χωρίς στέγη στον όροφο και χωρίς ταβάνι στο ισόγειο. Κάτω το 2016 (έχει στεγασθεί ο όροφος) και  κατασκευασθεί το πάτωμά του με τον πλέον παραδοσιακό  τρόπο, με  κορμούς και τετραγωνισμένες σχιστόπλακες. Τα  ανοίγματα διατηρούν τις αρχικές διαστάσεις χωρίς διανοίξεις  και βάναυσες μετατροπές, δήθεν σύγχρονων, αναγκαίων αλλαγών.

 Από τις πλέον εντυπωσιακές ανακατασκευές. Αυτή του διαδρόμου που ωδηγούσε και οδηγεί στην τραπεζαρία και τα κατώγεια του μοναστηριού. Αποχωμάτωση και αποκατάσταση με μεγάλο σεβασμό στην διατήρηση της προτέρας καταστάσεως.  

 Επάνω φωτογραφία με τμήμα του διώροφου ερειπίου. Μέσα στο ίδιο πνεύμα έγινε η ανακατασκευή με απαραίτητη την κατασκευή μικρής κλίμακας (κάτω φωτογραφία στο κέντρο) προκειμένου να γίνει η πρόσβαση σε νέους(;) χώρους φιλοξενίας. Η διακριτικότητα των επεμβάσεων άξια πολλών επαίνων. Τίποτα δεν είναι ξένο, όλα φαίνονται οικεία και γνωστά. (2006-2016)

  Η κατάσταση του ερειπίου ήταν θλιβερώτατη. Δεξιά ένα από τα  παράθυρα που βρίσκεται στην σημερινή κουζίνα. Το άνοιγμα  διατηρήθηκε  ακέραιο.   

 Μεταξύ στοάς εισόδου και ναού. Όπου και να πέσει το βλέμμα όλα παραπέμπουν σε πετρόκτιστο παλαιό μοναστήρι των Κυκλάδων και όχι σε πετρόκτιστα της βόρειας Ελλάδος ή σε νεότευκτες λίθινες κατασκευές κακόγουστου κίτς που πλημμυρίζουν την ύπαιθρο της Χώρας μας.                                                      

  Γωνιά της Τραπεζαρίας... Προσέξτε την πέτρα του εσωτερικού  πρεβαζιού του παραθύρου. Έμεινε αυτή που ήταν αρχικά με τα  μικρά παράθυρα δείγμα μέτρου και ολιγάρκειας, αποδίδοντας  πιστά και απλά την εικόνα της εποχής της δημιουργίας της  Μονής.

 O γράφων μαγνητίζεται από τις αποκαταστάσεις παλαιοτέρων κτισμάτων αλλά και αναμορφώσεις όταν αυτό είναι αναπόφευκτο ή και επιδιωκόμενο. Στην τελευταία περίπτωση μάλιστα η αρχιτεκτονική πρόκληση είναι ίσως μεγαλύτερη........

Εδώ είχαμε να κάνουμε με συνδυασμό όλων των ανωτέρω. Ο ανακαινιστής ήταν ο κ. Λευτέρης Πολέμης γόνος ιερέων με ιδιαίτερη αγάπη για τα λατρευτικά κτίσματα.    Μετά την αγορά του ακινήτου ξεκίνησε την ανακαίνιση του κτιριακού συγκροτήματος της Μονής με σεβασμό, προσήλωση και φροντίδα για ό,τι βρήκε με ιδία δαπάνη και χωρίς φειδώ για ένα ορθό αποτέλεσμα. Τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν είναι όμοια με τα παλαιά όπως τα ξύλινα δοκάρια και οι πλάκες σχιστολίθου. Η επισκευή των αψίδων και το αρμολόγημα είναι διακριτικά ενώ οι καμάρες παντού διατήρησαν την κυκλικότητά τους μέχρι τους λαμπάδες όπου ξεκινά η γένεσή τους. Οι πλάκες από ωπλισμένο σκυρόδεμα που καλύπτουν τα κτίσματα δεν είναι εξωτερικά διακριτές (αφού αυτονόητο είναι ότι τα δώματα δεν μπορούν να γίνουν με χώμα και μπήλιασμα). 
Αυτό που προέκυψε αποτελεί άξιο μνημείο θρησκευτικού τουρισμού. 
Ο ανακαινιστής δεν αρκέστηκε όμως σ΄αυτό, ενδιαφέρθηκε για την στέγαση πολιτιστικών στοιχείων. Μία αίθουσα Πετρωμάτων και φωτογραφιών από την Φύση της Άνδρου, μία αίθουσα μουσικών οργάνων της Άνδρου και μία αίθουσα αντικειμένων της Γραφής μέρος της εκπληκτικής πλουσιώτατης συλλογής του κ. Μιχάλη Καϊρη. Επιπλέον σε μία κίνηση κοινωνικού και βαθειά ανθρωπιστικού χαρακτήρα ο κ. Πολέμης διαμόρφωσε τρία δωμάτια για την φιλοξενία συνοδευομένων παιδιών από τα χωριά SOS και το Χαμόγελο του Παιδιού κάθε δεκαπενθήμερο του καλοκαιριού. Νομίζω ότι ο συνδυασμός θρησκευτικής επίσκεψης σε χώρο συνεπούς μοναστηριακού συγκροτήματος, με παράλληλη την πολιτιστική ανάδειξη αλλά και την κοινωνική δραστηριότητα, είναι παράδειγμα προς μίμηση.



                                                      Νίκος Βασιλόπουλος
                                                  αρχιτέκτων - ερευνητής


*Δ. Πολέμη "Ανέκδοτα έγγραφα περί της εν Άνδρω Μονής της Αγ. Ειρήνης" σελ. 57-63. Η οικογένεια Σπυρίδου διέθετε πύργο, ο οποίος σώζεται στην παρακαμπτήριο της Μεσσαριάς. Κατά τον προπερασμένο αιώνα ανακατασκευάσθηκε ο όροφός του. Κατόπιν το κτίριο πέρασε στην ιδιοκτησία Ζαφειρόπουλου. Σήμερα ανήκει στον κ. Σπύρο Πολέμη.

Σημείωση: όλες οι φωτογραφίες προέρχονται από το Αρχείο του φωτογράφου κ. Μάκη Σπυριδωνόπουλου.