Κυριακή, 10 Μαΐου 2015

Η Βενετική Δημοκρατία και η Λατινική Άνδρος

                                                                                                                           
Η  Γαληνοτάτη Δημοκρατία της Βενετίας 
και η Λατινική Άνδρος  

Το 1204 με τον διαμελισμό, από τους σταυροφόρους, του δυτικού κυρίως τμήματος της Βυζαντινής  Αυτοκρατορίας, την Partitio Romaniae, (δηλαδή της Ρωμανίας όπως ονομαζόταν) οι Κυκλάδες αποδόθηκαν στην Βενετία.  Ωστόσο, η Γαληνοτάτη Δημοκρατία της Βενετίας, είτε επειδή δεν ήθελε είτε επειδή δεν ήταν σε οικονομική και στρατιωτική ισχύ να υπερασπισθεί τον μεγάλο αριθμό των νησιών που της παραχωρήθηκαν έκανε κάτι πιο ευέλικτο και υστερόβουλο. Κάλεσε Βενετούς άρχοντες να καταλάβουν, με προσωπικά τους έξοδα, τα νησιά του Αρχιπελάγους. Αυτό ακριβώς συνέβη. Χωρίς να είναι ακόμη εντελώς βέβαιη η χρονική στιγμή της καταλήψεως ούτε και η σειρά της Ανδρου, Νάξου κ.τ.λ. πιθανόν θεωρείται για το νησί μας, το 1212 ή και το 1214 (όπως οι G. Saint Guillain και η κ. Μ. Κουμανούδη πιστεύουν). Η Άνδρος κατελήφθη από τον Marino Dandolo βοηθούμενο από τον Marco Sanudo και απετέλεσε φέουδο του πρώτου, ο οποίος θα ήταν υποτελής του δευτέρου που κατέστη ηγεμόνας του Δουκάτου της Νάξου (ή Αρχιπελάγους). Ο Σανούδος όμως ήταν ένας ικανός ηγεμόνας και προτίμησε να είναι δούκας μιάς μικρής επικράτειας παρά υποτακτικός της Βενετίας. Αυτός αναγνώρισε το Δουκάτο του ως υποτελές στον Λατίνο Αυτοκράτορα της Κωνσταντινουπόλεως. Αργότερα και με την εξέλιξη των ιστορικών γεγονότων, το Δουκάτο έγινε υποτελές στο Πριγκηπάτο της Αχαϊας και μετά την εξαφάνιση του τελευταίου, υποτελές στο Βασίλειο των Ανδεγαυών της Σικελίας. Ο Σανούδος πρόδωσε τους Βενετούς στην Κρήτη και πήγε με το μέρος των επαναστατών, κατάφερε δε στο τέλος να είναι ένας υπολογίσιμος φίλος των Βενετών, όπως και ο υποτελής του Δάνδολος. Αυτός παρέμεινε Ηγεμόνας της Άνδρου μέχρι το 1243. Από τότε και μέχρι το 1384 το νησί περιήλθε (με το διάλειμμα του σφετεριστή Γκίζη) στην απευθείας ηγεμονία των δουκών της Νάξου χωρίς δικό του Ηγεμόνα. Τότε λόγω των ποικίλων διεκδικητών του φέουδου της Άνδρου οι Βενετοί κατέστησαν ρυθμιστές του θέματος αυτού (μέσω δικών κ.λπ.). 
Ο Τζεν που ευτυχώς ανέλαβε, ως Ηγεμόνας της Άνδρου, διατήρησε άριστες σχέσεις με την Βενετία, ενώ επί των ημερών του η Γαληνοτάτη Δημοκρατία του Αγίου Μάρκου κατέστη επικυρίαρχη της Άνδρου ώστε αντί χρηματικού τιμήματος οι Βενετοί ανελάμβαναν την υποχρέωση να υπερασπίζονται την Άνδρο από εχθρούς, πρωτίστως Τούρκους, οι οποίοι είχαν αναχθεί στον σοβαρότερο αλλά και διαρκή αντίπαλο των Λατίνων και των Βενετών μα και των νησιωτών τους οποίους καταλήστευαν, εξανδραπόδιζαν ή και φόνευαν. Είχε δε ο Τζεν το δικαίωμα να υψώνει την βενετική σημαία ως ένδειξη ότι το νησί προστατεύεται από τους Βενετούς.
Έτσι λοιπόν καθίσταται σαφές ότι ουδέποτε οι Βενετοί έκτισαν Κάστρα στην Άνδρο, ουδέποτε, επί Λατινοκρατίας (1212-1566), οι Βενετοί την διοίκησαν (πλήν δύο μικρών περιόδων μέχρι να καθοριστεί ο επόμενος Ηγεμόνας), ουδέποτε η Άνδρος απετέλεσε βενετικό έδαφος ούτε βέβαια ποτέ καταλήφθηκε για λογαριασμό της Βενετίας ούτε η Λατινοκρατία απετέλεσε κατοχή της Άνδρου από άλλο κράτος.                                                         
 Οι μέχρι τώρα χρησιμοποιούμενοι όροι, Βενετοκρατία, βενετικό Κάστρο, ή τα περί Βενετών στην Άνδρο ή περί βενετικής αποικίας, είναι ανυπόστατοι και λανθασμένοι. Πρέπει επιτέλους να πάψουν να χρησιμοποιούνται από τους απλούς γνώστες του αντικειμένου αλλά προπαντός κάποιους ειδικούς, οι οποίοι βυθισμένοι στην βαθύτατη άγνοιά τους περί των πραγμάτων της εποχής επαναλαμβάνουν ανακρίβειες απαράδεκτες για την ειδικότητά τους…

Επειδή οι Ηγεμόνες αλλά και το μεγάλο ποσοστό των αρχόντων της Άνδρου υπήρξαν Βενετοί υπήκοοι ή και προερχόμενοι από άλλες ιταλικές πόλεις ή και από βενετικές κτήσεις του Αιγαίου είχαμε δύο αναπόφευκτα αποτελέσματα.
Πρώτον, η γλώσσα που μιλιόταν και επηρέασε το ανδριακό ιδίωμα ήταν   
η βενετική διάλεκτος ή και γενικότερα η βορειοϊταλική.                         
Δεύτερον, οι Λατίνοι ακολούθησαν (την βενετική) απόσταση από το Βατικανό και ταυτόχρονα μία πολύ ήπια πολιτική προσηλυτισμού. Ίσως ανύπαρκτη. 
Η θρησκευτική τακτική τους απέναντι στους ορθοδόξους Ανδριώτες πέρασε από άλλα στάδια. Κατ΄αρχάς υποχρέωσαν τους ορθοδόξους να προσθέσουν το filio qve ¨στο πιστεύω¨ (κατά τον Δ. Πασχάλη) και ασφαλώς απαγόρευσαν την τέλεση της προσκομιδής. Αργότερα όπως προκύπτει από την έρευνα που έχω κάνει σε εκατοντάδες ναούς της Άνδρου*, τουλάχιστον από την αρχή του 14ου αι επέτρεψαν την προσκομιδή (μάλλον και την απάλειψη του filio qve). Ωστόσο τέμπλα δεν υπήρχαν, αυτό είναι βέβαιο. Ούτε αγιογραφίες. Πρέπει να θεωρείται πιθανώτερο ότι μνημόνευαν τον Πάπα και όχι τον Πατριάρχη Βενετίας όπως έκαναν οι Βενετοί παρά την σφοδρότατη δυσαρέσκεια του Πάπα.   
Να συμπληρώσουμε ότι οι Βενετοί είχαν χείριστες σχέσεις με το ισχυρό Κράτος του Βατικανού, ήρθαν τέσσερις φορές σε πολεμική σύγκρουση μ΄αυτό, ενώ το 1606 ο Πάπας αφώρισε όλους τους Βενετούς και τους απαγόρευσε να τελούν Μυστήρια. Σχεδόν παρόμοια ήταν η σχέση των Λατίνων ιθυνόντων της Άνδρου (πιο αυστηρή έναντι του Βατικανού από άλλους). Δεν επέτρεψαν παρά στα τελευταία δύσκολα γι αυτούς χρόνια δηλαδή λίγο μετά το 1533 την εγκατάσταση του μοναχικού τάγματος των Ιησουιτών στο νησί, οι δε τελευταίοι παρέμειναν μικρό χρονικό διάστημα στην Άνδρο, καθώς το 1566 είχαν προ πολλού αποχωρήσει και μάλλον εγκατασταθεί στην Χίο. Απαραίτητο είναι να συμπληρώσουμε ότι οι Λατίνοι δεν επέτρεψαν την λειτουργία ορθοδόξων Μονών στην Άνδρο και οι τελευταίες εξήλθαν σε κατάσταση ερειπίων μετά το τέλος της Λατινοκρατίας.


 Βενετσιάνικη γαλέρα του 13ου αιώνα. Οι Βενετσιάνοι γνωστοί στρατιώτες και  έμποροι είχαν την εμβληματική φράση "Siamo primo Veneziani e poi Cristiani",
"Είμαστε πρώτα Βενετοί και μετά Χριστιανοί".

Οι Βενετοί ζητούσαν από το Δουκάτο της Νάξου, ιδίως κατά τις περιόδους των πολεμικών επιχειρήσεων την συμμετοχή του είτε με πληρώματα είτε με οκτώ έως δέκα γαλέρες (μία ή δύο ήταν της Άνδρου). Βοηθούσαν επιτρέποντας στα βενετικά εργαστήρια, αποθήκες κ.α. την πώληση υλικών, ξυλείας κ.λπ. στην Άνδρο απαραίτητων για την επισκευή των Κάστρων της (1416). Ζητούσαν δε επίμονα την προμήθεια αλόγων και μουλαριών αλλά και χοίρων και αμνοεριφίων και βοοειδών στις δύσκολες γι αυτούς περιόδους. Ουδέποτε στράφηκαν κατά των Λατίνων και μόνον σε ακραίες περιπτώσεις υφαρπαγής της εξουσίας από μη νόμιμους ηγεμόνες (όχι στην Άνδρο) ή ενίοτε ευνόησαν προσκειμένους σ΄αυτούς ηγεμόνες μικρών νησιών των Κυκλάδων.
Λίγο πριν την έναρξη της Τουρκοκρατίας (1579) πολλοί Λατίνοι άρχοντες προκειμένου να σωθούν από τους Οθωμανούς έγιναν ορθόδοξοι δηλαδή ρωμηοί και αναγνώρισαν ως αρχηγό τους τον Σουλτάνο. Η ιθύνουσα τάξη της Άνδρου έγινε έτσι αναγκαστικά φιλότουρκη και διαιώνισε μ΄αυτό τον τρόπο την ισχύ της. Ως εκ τούτου οι σχέσεις της με τους Βενετούς έγιναν θυελλώδεις και συχνά καταστρεπτικές για την Άνδρο ιδίως στην διάρκεια των μακροχρόνιων τουρκοβενετικών πολέμων.** 

Περιγράψαμε το γενικό πλαίσιο των σχέσεων των Βενετών με την Λατινική Άνδρο (1212-1566) ώστε να πάψουν να ακούγονται οι ανιστόρητες φράσεις, Βενετοκρατία, βενετικό Κάστρο, οι Βενετοί έκαναν και τόσα άλλα.




Η στήλη θα επανέλθει με ό.τι νεώτερο.                                                     
  *  Σημ.  Βλ.Ν.Βασιλόπουλου «Λατινοκρατία στην Άνδρο» εκδ. Σ.Γαρυφάλλου 
   **  Σημ.  Για το θέμα των σχέσεων Βενετών και τουρκοκρατούμενης Άνδρου θα αναρτήσουμε αργότερα άρθρο στο κεφάλαιο της Τουρκοκρατίας.

Οι θυρεοί ανήκουν στις τρείς οικογένειες των Ηγεμόνων της Άνδρου, Dandolo, Zen  και Sommaripa.


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου